آب استخر حتی اگر شفاف به نظر برسد، می‌تواند پر از باکتری، جلبک و آلودگی‌هایی باشد که با چشم دیده نمی‌شوند. فیلتر، ذرات و گرد و خاک را جدا می‌کند، ولی میکروب‌ها را از بین نمی‌برد. ازاین‌رو هر استخری، چه خانگی و چه عمومی، به یک روش گندزدایی منظم نیاز دارد. در این مقاله هفت روش رایج گندزدایی آب استخر را با هم مقایسه می‌کنیم.
در این مقاله ۷ روش رایج گندزدایی آب استخر را توضیح می‌دهیم و کاربرد هر روش را برای انواع استخر بررسی می‌کنیم.
چرا گندزدایی آب استخر لازم است؟
هر شناگر مقداری عرق، چربی پوست، مو و مواد آرایشی وارد آب می‌کند. گرد و غبار، برگ و آب باران هم آلودگی میکروبی می‌آورند. اگر این آلودگی‌ها از بین نروند، آب کدر و سبز می‌شود، بوی نامطبوع می‌گیرد و می‌تواند باعث عفونت پوست، چشم و گوش شود. گندزدایی درست، هم سلامت شناگران را حفظ می‌کند و هم از رشد جلبک روی سرامیک و بندکشی جلوگیری می‌کند.
۷ روش رایج گندزدایی آب استخر
۱. کلر
رایج‌ترین و ارزان‌ترین روش است. کلر به‌صورت مایع، پودر یا قرص به آب اضافه می‌شود و تا مدتی در آب باقی می‌ماند و از آب در برابر آلودگی تازه محافظت می‌کند. معمولا کلر آزاد آب استخر را بین ۱ تا ۳ ppm نگه می‌دارند. اگر مقدار کلر یا pH درست تنظیم نشود، بوی تند کلر و سوزش چشم رخ می‌دهد.
۲. برم
برم در آب گرم پایدارتر از کلر است و بوی کمتری دارد، ازاین‌رو بیشتر در جکوزی و استخرهای آب گرم استفاده می‌شود. قیمت آن از کلر بالاتر است و معمولا در حد ۳ تا ۵ ppm نگه داشته می‌شود.
۳. ازن
دستگاه ازن‌ساز، گاز ازن را در مسیر گردش آب تولید می‌کند. ازن اکسیدکننده بسیار قوی است و مصرف کلر را کاهش می‌دهد. چون اثر آن در آب استخر باقی نمی‌ماند، معمولا کنار آن مقدار کمی کلر هم استفاده می‌شود.
۴. اشعه فرابنفش (UV)
لامپ UV در مسیر لوله‌کشی نصب می‌شود و میکروب‌های آبی را که از آن عبور می‌کند از بین می‌برد. ماده شیمیایی به آب اضافه نمی‌کند، ولی فقط آبی را که از دستگاه عبور می‌کند ضدعفونی می‌کند. ازاین‌رو مانند ازن، در کنار کلر کم استفاده می‌شود.
۵. دستگاه نمک (کلرزنی با آب نمک)
در این روش مقداری نمک در آب حل می‌شود و دستگاه با الکترولیز از آن کلر می‌سازد. آب حس نرم‌تری دارد و نیازی به خرید و نگهداری کلر نیست. هزینه اولیه دستگاه بالاتر است و باید میزان نمک و سلامت قطعات فلزی را مرتب کنترل کرد.
۶. یون مس و نقره
دستگاه یونیزه کننده، یون مس و نقره وارد آب می‌کند که به جلوگیری از رشد جلبک و باکتری کمک می‌کند. اثر آن کند است و همیشه به یک اکسیدکننده مانند کلر کم نیاز دارد. اگر مقدار مس زیاد شود، ممکن است روی سطوح روشن لک ایجاد کند.
۷. شوک‌دهی
شوک‌دهی یعنی افزودن مقدار زیادی کلر یا شوک غیرکلری به‌صورت دوره‌ای. این اقدام ترکیبات کلردار مزاحم (کلرامین‌ها) که عامل اصلی بوی تند استخر هستند و آلودگی‌های سنگین را از بین می‌برد. معمولا بعد از استفاده زیاد، باران یا هنگامی که آب کدر شده، شوک‌دهی استخر انجام می‌شود.
مقایسه سریع روش‌ها
| روش | مزیت اصلی | محدودیت |
|---|---|---|
| کلر | ارزان، در دسترس، اثر ماندگار در آب | بو و سوزش چشم اگر تنظیم نباشد |
| برم | پایدار در آب گرم، بوی کمتر | گران‌تر از کلر |
| ازن | قدرت اکسیدکنندگی بالا، کلر کمتر | هزینه دستگاه، اثر ماندگار ندارد |
| UV | بدون ماده شیمیایی اضافه | فقط آبی که از دستگاه عبور می‌کند را ضدعفونی می‌کند |
| دستگاه نمک | آب نرم‌تر، کلرسازی خودکار | هزینه اولیه، نیاز به کنترل نمک |
| یون مس و نقره | کمک به جلوگیری از جلبک | کند است و مس زیاد لک ایجاد می‌کند |
| شوک‌دهی | از بین بردن کلرامین و آلودگی سنگین | روش دوره‌ای است، نه دائمی |
اهمیت تنظیم pH در عملکرد روش‌های گندزدایی
تنظیم pH آب برای عملکرد مؤثر هر روش گندزدایی ضروری است. محدوده رایج برای استخر بین ۷.۲ تا ۷.۶ است و قلیائیت کل معمولا بین ۸۰ تا ۱۲۰ ppm نگه داشته می‌شود. اگر pH بالا برود، اثربخشی کلر کاهش می‌یابد و روی سرامیک و خط آب رسوب می‌نشیند. اگر پایین بیاید، آب خورنده می‌شود و به بندکشی، لعاب سرامیک و قطعات فلزی آسیب می‌زند.
ازاین‌رو بهتر است آب را با کیت تست، حداقل هفته‌ای دو بار در فصل استفاده، بررسی کنید. نکات بیشتر را در مقاله روش‌های نگهداری آب استخر و صفحه سرویس و نگهداری استخر و جکوزی بخوانید.
گندزدایی و سرامیک استخر
آب متعادل عمر سرامیک و بندکشی را چند برابر می‌کند. سرامیک استخری باکیفیت مانند سرامیک استخری البرز در برابر کلر و مواد شیمیایی مقاوم است، ولی آب با اسیدیته بالا یا شوک‌دهی بیش از حد در طول زمان به بندکشی آسیب می‌زند. خط آب را هر هفته با برس نرم تمیز کنید تا لایه چربی و رسوب روی سرامیک ننشیند.
سوالات متداول
برای استخر خانگی کدام روش بهتر است؟
برای بیشتر استخرهای خانگی، کلر همراه با تنظیم منظم pH ساده‌ترین و کم‌هزینه‌ترین روش است. اگر بوی کلر برایتان آزاردهنده است، دستگاه نمک یا UV در کنار کلر کم گزینه خوبی است.
برای جکوزی کلر بهتر است یا برم؟
چون آب جکوزی گرم است، برم پایدارتر می‌ماند و بوی کمتری دارد. کلر نیز قابل استفاده است، ولی باید دقیق‌تر کنترل شود.
هر چند وقت یک بار باید استخر را شوک داد؟
در فصل استفاده معمولا هفته‌ای یک بار، و همیشه بعد از استفاده زیاد، باران شدید یا هنگامی که آب کدر شده یا بوی تند کلر می‌دهد.